• Θέατρο Altera Pars
  • 210 3410011
  • info@alteraparstheater.gr

Ο φάκελος

Ο φάκελος

του Spiro Scimone

O ΦΑΚΕΛΟΣ (La Busta) του Spiro Scimone σε πρώτη παρουσίαση στην Ελλάδα!

Μια παράσταση τόσο επίκαιρη όσο η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, εκείνη που χάνει την ταυτότητά της, που χάνει τη φωνή της και στο τέλος, την πνοή της. ΄Ενα έργο για τον παραλογισμό της βίας που ασκεί και γεννά η εξουσία, όπως εκείνη, που τόσο απροκάλυπτα βιώσαμε πρόσφατα στη χώρα μας…για να μην ξεχάσουμε…


Ο Φάκελος, ακροβατεί ανάμεσα στην τραγωδία και την κωμωδία, το όνειρο και την ελπίδα του ανθρώπου και την πραγματικότητα της εξουσίας…όλων των μορφών της…όπου το παράδοξο, με τις δυνατές, ανησυχητικές λεπτομέρειές του μετουσιώνεται σε έναν υπαρκτό, απάνθρωπο κόσμο. Μία πολύ σκληρή, σχεδόν απεχθής απεικόνιση κάθε συστήματος που με την απρόσωπη και παγωμένη βία του εκμηδενίζει κάθε ανθρώπινη αξία.

Στο γραφείο του αφανούς προέδρου όπου παραδίδονται δωρεάν μαθήματα Δημοκρατίας καταφθάνει ένας Κύριος για να μάθει τους λόγους για τους οποίους του εστάλη ο μυστηριώδης φάκελος. Τον υποδέχονται: ο κακότροπος Γραμματέας, ο απροσάρμοστος Μάγειρας και ο αλλοπρόσαλλος Χ… και του ζητούν να περιμένει… μέχρι… το τέλος…

Στο όριο της φαντασίας, ο διάλογος ρέει στη γραμμή του παραλόγου του Μπέκετ και του γκροτέσκο του Ιονέσκο, ενώ η ύφανση των διαλόγων και ο μετέωρος ρυθμός δημιουργούν μια υποκριτικά κρυστάλλινη ατμόσφαιρα, η οποία μας οδηγεί σε ένα κομψά, γεωμετρικό φινάλε. Ο Scimone κατορθώνει να δημιουργήσει μια γραφή απολύτως αυθεντική παρά τις εμφανείς επιρροές του θεάτρου του παραλόγου. H παράσταση μεταφέρει επί σκηνής την εικόνα μιας κανιβαλιστικής κοινωνίας και τον παραλογισμό μιας εξουσίας, που αντλεί δύναμη από την αφέλεια όποιου την υπηρετεί και την αδυναμία όποιου την υφίσταται.

Τα πρόσωπα του έργου είναι συγχρόνως εκτελεστές αυτής της βίας αλλά και τα θύματά της. Αυτοί που με την υπεροψία τους και τις κοντόφθαλμες επιδιώξεις τους υπηρετούν μία δύναμη που δεν γνωρίζουν και οικοδομούν έναν κόσμο αόρατο, επικίνδυνο, απογυμνωμένο από κάθε αξία, όπου ο άνθρωπος είτε αφομοιώνεται, είτε ακυρώνεται…για πάντα… Πού βρίσκεται αυτός ο κόσμος; Στο παρελθόν… στο παρόν…; Η απάντηση δεν είναι και τόσο δύσκολη... 

O Φάκελος του Spiro Scimone, μια κωμωδία-θρίλερ για μια κοινωνία…που θα μπορούσε να είναι η δική μας…;
________________________________________
Μετάφραση/Σκηνοθεσία: Πέτρος Νάκος
Σκηνικά: Δανάη Χατζάκη
Κοστούμια: Δέσποινα Χειμώνα
Φωτισμοί: Διον. Ευθυμιόπουλος
Σύνθεση ήχων: Νίκος Τσέκος

 

Παίζουν: 
Γραμματέας: Πέτρος Νάκος
Μάγειρας: Γιάννης Κουρκουμέλης
Ένας Κύριος: Δημήτρης Αγοράς
Χ: Ελισάβετ Αραβίδου (Α’ Διανομή)
    Χρήστος Νικολακόπουλος (Β’ Διανομή)
 
 Συντελεστές:
  Μετάφραση: Πέτρος Νάκος
  Σκηνοθεσία: Πέτρος Νάκος
  Σκηνικά: Δανάη Χατζάκη
  Κοστούμια: Δέσποινα Χειμώνα
  Φωτισμοί: Διον. Ευθυμιόπουλος
  Σύνθεση ήχων: Νίκος Τσέκος 

 

 

 

 

 

Κριτικές

ΗΜΕΡΗΣΙΑ
«Ο φάκελος» από το θέατρο ALTERA PARS
Του Spiro Scimone, σε Μετάφραση - Σκηνοθεσία Πέτρου Νάκου, από το θέατρο ALTERA PARS.
Eνας απλός άνθρωπος προσέρχεται σε ένα γραφείο για να ζητήσει εξηγήσεις από τον πρόεδρο σχετικά με έναν φάκελο που παραδόξως έχει λάβει.
Εκεί θα συναντήσει τον γραμματέα, τον μάγειρα και κάποιον Χ. Σε έναν καυκικό χωροχρόνο, ο αφελής «απλός» άνθρωπος θα υποστεί σταδιακό εξευτελισμό άνευ προδήλου νοήματος και αιτίας, έως την τελική αποκτήνωση, την ανεξέλεγκτη και αναίτια βία που θα οδηγήσει στον φόνο του.
Ο Π. Νάκος σκηνοθετεί το έργο και παίζει τον ρόλο του γραμματέα λιτά, με γεωμετρική ακρίβεια και σαρκασμό ώστε η κυνικότητα της εξουσίας να αποκαλύπτεται σταδιακά στον θεατή ενώ ο βασανισμός και ο φόνος να συμβαίνουν επί σκηνής, χωρίς περιττή δραματικότητα. Σαν ένα βίαιο videogame. Εξαιρετική η Ελισάβετ Αραβίδου στον «Χ», και θεατρικά αποτελεσματικοί ο Δημήτρης Αγοράς και ο Γιάννης Κουρκουμέλης

 

Ενας εφιαλτικός φάκελος
ΕΡΓΑΛΕΙΑ
Δημοσίευση Είδησης: 21/2/2009
"Η τραγωδία του ανθρώπου είναι καθαρός εμπαιγμός" έλεγε ο Ιονέσκο σχολιάζοντας την, ανύπαρκτη γι΄ αυτόν, διάκριση ανάμεσα στο κωμικό και το τραγικό. Ισορροπώντας πάνω σ΄ αυτό το τεντωμένο σχοινί κινείται το έργο του Ιταλού Spiro Simone "Ο Φάκελος" που παίζεται στο θέατρο "Altera Pars" σε σκηνοθεσία Πέτρου Νάκου. Της Εφης Μαρίνου Η βία, η καταπίεση, η αλαζονεία και η χυδαιότητα της εξουσίας και μάλιστα της απρόσωπης, κλείνονται σ΄ αυτό το θεατρικό "Φάκελο" για ν΄ ανοίξουν αργά και βασανιστικά, σαν το μαρτύριο της σταγόνας, μπροστά στα μάτια των θεατών. Ο 45χρόνος Σικελός Spiro Simone είναι ηθοποιός, σκηνοθέτης και θεατρικός συγγραφέας. Γράφει κείμενα που συμπυκνώνουν μεταφορές και συμβολισμούς με τρόπο σατιρικό αλλά σκληρό. "Ο Φάκελος" είναι κείμενο εμπνευσμένο από τα βασανιστήρια στις φυλακές Αμπού Γράιμπ στο Ιράκ. Ο ήρωας βουτηγμένος σ΄ ένα κόσμο ακατανόητο με τους θύτες και τα θύματα να εναλλάσσονται, εγκαλείται ν΄ "απολογηθεί" την ίδια στιγμή που του απαγορεύεται να μιλήσει για ό,τιδήποτε. Αντίθετα είναι υποχρεωμένος ν΄ ακούει και να παίρνει μέρος σε πράγματα που δεν τον αφορούν. Λέμε συχνά "το τοπίο είναι καφκικό" κι ίσως δεν υπάρχει άλλος τρόπος να προσδιορίσουμε τον εφιάλτη του ανθρώπου που έχει παγιδευτεί μέσα στον παραλογισμό που γεννά η εξουσία και η αντίληψη της ύπαρξής του. Όλα συμβαίνουν στο γραφείο του Γραμματέα ενός Προέδρου. Ενας άντρας μπαίνει φοβισμένος, αμήχανος σε μια αίθουσα που θυμίζει χώρο κρατικής υπηρεσίας. Κρατάει στο χέρι ένα μεγάλο φάκελο. Το δωμάτιο είναι απρόσωπο και γυμνό: ένα τραπέζι, δυο καρέκλες, μια μεγάλη πινακίδα στον τοίχο που προειδοποιεί ότι απαγορεύεται το κάπνισμα. Τι κι αν σε λίγο η αίθουσα θα γεμίσει από το καπνό των τσιγάρων του Γραμματέα; Ο άντρας επιθυμεί να δει τον Πρόεδρο για να μάθει γιατί του έστειλαν το φάκελο, για ποιό λόγο είναι ύποπτος, να εξηγήσει ότι "δεν έχει κάνει τίποτα".. Μάταια θα υπενθυμίζει συνεχώς στον άνθρωπο που τον υποδέχτηκε το σκοπό της επίσκεψής του, μάταια θα επιμένει ζητώντας το ραντεβού: ο Πρόεδρος είναι απασχολημένος και γενικώς "δεν γνωρίζει τίποτα". Ο Γραμματέας θα συνεχίζει να τον κρατά όμηρο μιας αόρατης απειλής, θα τον καθιστά συνομιλητή συζητήσεων άνευ λόγου και δράστη πράξεων ακατανόητων. Κι όταν ακούγεται ο ήχος ενός ρολογιού θα φεύγει βιαστικά. Θα πετάγεται να δώσει το καθιερωμένο μάθημα δημοκρατίας σε κάποιον, έτσι όπως απαιτεί το πρόγραμμα. Ο άντρας που έφερε το φάκελο θα γίνει μέσα στο σκοτεινό δωμάτιο μάρτυρας πραγμάτων που δεν μπορεί ούτε να καταλάβει ούτε να διαχειριστεί. Θα βρεθεί εγκλωβισμένος στον κόσμο του κυρίου Κ, στη δική του, προσωπική καφκική δίκη. Θα εισχωρεί στο παράλογο της εξουσίας, της κοινωνίας, της ύπαρξης, όπως ο ήρωας της "Δίκης", όταν δίχως να ξέρει πώς, βρέθηκε μπλεγμένος και κατηγορούμενος από ένα αόρατο νόμο, στα γρανάζια μιας παρανοϊκής κρατικής μηχανής. Το θέμα του έργου είναι σκοτεινό, άγριο, βίαιο, αδυσώπητο. Το "σχήμα" του τόσο παράλογο που σε κάνει να γελάς πικρά μπροστά σε κίνητρα, καταστάσεις, γεγονότα έξω από τη λογική, συμπεριφορές πειραγμένες από τη γκροτέσκα, σατιρική μεγέθυνση της πραγματικότητας. Οι διάλογοι παραπέμπουν στο παράλογο του Μπέκετ και το γκροτέσκο του Ιονέσκο. Τα κίνητρα και οι πράξεις μοιάζουν ανερμάτιστες. Κοινοτοπίες, φράσεις επαναλαμβανόμενες, χωρίς νόημα, γλωσσικά παιχνίδια, ευγένειες που στάζουν απειλή, πρόσωπα που παρεμβάλλονται θυμίζοντας ήρωες του Μπέκετ όπως ο Χ (ο Λάκυ στο "Περιμένοντας τον Γκοντό"), ένα ον που ο Γραμματέας κρατά φυλακισμένο στη ντουλάπα απαγορεύοντάς του να βγαίνει έξω με μοναδική αποστολή να φροντίζει για την προμήθεια των τσιγάρων του... Ο Χ περπατά στα τέσσερα, γαβγίζει, τρώει και πίνει σε πιάτα σκύλου και ενίοτε, δεμένος, κάνει τη βόλτα του συνοδευόμενος από ένα άλλο πρόσωπο που εισβάλλει στο δωμάτιο. Είναι ο Μάγειρας που εμφανίζεται πάντα κρατώντας μια μεγάλη κατσαρόλα για να δοκιμάσει ο Γραμματέας αν το κρέας είναι καλό. Κανείς δεν θέλει σήμερα την "απολογία" μας στο υποτιθέμενο έγκλημά μας... Η θηριώδης εξουσία, αόρατη αλλά και συγκεχυμένη στην εκπροσώπησή της, επιθυμεί να πάρουμε τα μαθήματα δημοκρατίας μας, έτσι κι άλλιώς. Κι αν ο άνεργος εργάτης "βρίσκεται ακόμα στο παράθυρο και στέλνει φιλιά στον πρόεδρο", η εξουσία, θα βρει τρόπο, όπως λέει ο Μάγειρας, ν΄ αντιμετωπιστεί η κατάσταση: "Θα τσιμεντώσουμε το παράθυρο". Ένα αξιόλογο έργο και μια ενδιαφέρουσα παράσταση με καλές ερμηνείες των Πέτρου Νάκου, Δημήτρη Αγορά, Γιάννη Κουρμουμέλη, Ελισάβετ Αραβίδου.

 

Ο «Φάκελος» του Σικελού θεατρικού συγγραφέα και ηθοποιού Spiro Scimone, που παίζεται στο θέατρο Altera Pars για πρώτη φορά στην Ελλάδα, είναι η αναπαράσταση ενός στρεβλού και ανθρωποφάγου συστήματος στο οποίο ανήκουμε αλλά δεν θέλουμε, δεν πιστεύουμε ότι αποτελούμε μέρος του. Το έχουμε όμως κατανοήσει; Ξέρουμε από πού εκπορεύεται ποια εξουσία και με ποιόν τρόπο; Αντιλαμβανόμαστε πόσο μεγάλες ασχήμιες μπορεί να κρύβει η ανθρώπινη ψυχή, ιδίως μάλιστα αν προηγουμένως έχει υποστεί την ταπείνωση; Ο εκ των κεντρικών προσώπων της ιστορίας του Scimone, ο «κύριος» με το φάκελο του οποίου το όνομα δεν αποκαλύπτεται (τον υποδύεται ο Δημήτρης Αγοράς) είναι βέβαιον ότι δεν το ξέρει όταν προσέρχεται στο γραφείο του προέδρου για να μάθει γιατί τον κάλεσαν. Ούτε καν το υποψιάζεται. Είναι όμως απανωτές οι προσπάθειες του Γραμματέα (Πέτρος Νάκος) να του αποσταθεροποιήσει την αίσθηση ταυτότητας, κάτι που τόσο συχνά κάνει η εξουσία, για να επιτύχει στόχους. Υποβοηθούμενη ενίοτε από «μαθήματα δημοκρατίας». Έτσι ονομάζει τους βασανισμούς ένα στυγνό καθεστώς. Μήπως δεν έχουμε παραδείγματα ακόμα και στην πρόσφατη ιστορία; Ένα τέτοιο καθεστώς «φτιάχνεται» ταπεινώνοντας και ο θεατής, βλέποντας τον Χ, άνθρωπο που του φέρονται σα σε σκύλο (δύο διανομές: Χρήστος Νικολακόπουλος και Ελισάβετ Αραβίδου) αντιμετωπίζει ως αναμενόμενη τη συμπεριφορά της εξουσίας. Εκεί όμως είναι η παγίδα. Μέσα από μια ευφυή επανάληψη φράσεων αλλά και τη σταδιακή αποδόμηση μιας αρχικής αίσθησης ευθυμίας που προκαλεί ο λίγο βλαμμένος Γραμματέας και ο ανήσυχος για το αποτέλεσμα της τέχνης του μάγειρας (Γιάννης Κουρκουμέλης), ο Σικελός συγγραφέας με σύμμαχο την εύστοχη σκηνοθεσία του Πέτρου Νάκου μας αποκαλύπτει τα αίτια της κλήσης του «κυρίου» στο γραφείο του προέδρου. Με τον πιο φρικτό τρόπο. Ερση Βατού

 

Ταινία : Ο Φάκελος - Γράφει : Φοινίτσης Δημήτρης - Ημερομηνία : 18/03/2009
Ένα σατανικά επίκαιρο έργο για τον παραλογισμό της βίας που ασκεί η εξουσία παρουσιάζεται σε πανελλήνια πρώτη στο Αltera Pars . Aνάμεσα στην τραγωδία και την κωμωδία το όνειρο και την πραγματικότητα κινείται κειμενικά ο Ιταλός Σπίρο Σιμόνε αρθρώνοντας το σκληρότατο << κατηγορώ >> του ενάντια στο σύστημα και τις ανελέητες ρίπες προς την ανθρώπινη αξιοπρέπεια . Καταπίεση , διακρίσεις βία συνθέτουν ένα ανένταχτο δραματουργικά κείμενο οργής , με διαυγή πολιτική θέση αλλά και στερεοτυπικά ζητήματα που επιβαρύνουν αρνητικά τη δύναμη που ενέχει , ιδίως στο τέλος με την αναμενόμενη έκβαση που ( ξανά ) προτείνει . Στο γραφείο του αφανούς προέδρου καταφθάνει ένας Κύριος για να μάθει τους λόγους για τους οποίους έλαβε τον μυστηριώδη << φάκελο >> . Θα τον υποδεχτούν ο κακότροπος Γραμματέας , ο γκρινιάρης Μάγειρας και ο αλλοπρόσαλος Χ ζητώντας του να περιμένει χωρίς περαιτέρω επεξηγήσεις ωσότου τον δεχτεί ο << αποστολέας >> . Μια μεταποίηση του Μπεκετικού << Περιμένοντας τον Γκοντό >> σε συνδυασμό με το γκροτέσκο που διατρέχει την εργογραφία του Ιονέσκο . Ο παραλογισμός διαποτίζει την κανιβαλιστική κοινωνία του Σιμόνε μιλώντας καίρια για την εποχή που διανύουμε , με τη βία να αποκτά ιδιότητες Λερναίας Ύδρας , παρά τις οποίες αντιδράσεις και μέτρα καταστολής της . Ο Π. Νάκος μετέφρασε δόκιμα , πρωταγωνίστησε και σκηνοθέτησε με το σουρεαλισμό που αναλογεί στο κείμενο αποσπώντας δυνατές ερμηνείες από το σύνολο του θιάσου , συμπεριλαμβανομένου εαυτόν . Σπαρακτική η ερμηνεία της Ελισάβετ Αραβίδου ( Χ) , από τις πλέον σημαίνουσες της τρέχουσας σεζόν .

 

Ο Πέτρος Νάκος σκηνοθετεί το έργο και παίζει το ρόλο του γραμματέα λιτά, με γεωμετρική ακρίβεια και σαρκασμό, ώστε η κυνικότητα της εξουσίας να αποκαλύπτεται σταδιακά στο θεατή, ενώ ο βασανισμός και ο φόνος να συμβαίνουν επί σκηνής, χωρίς περιττή δραματικότητα. Σαν ένα βίαιο video game. Εξαιρετική η Ελισσάβετ Aραβίδου στον «Χ» και θεατρικά αποτελεσματικοί ο Δημήτρης Αγοράς και ο Γιάννης Κουρκουμέλης. Ημερησία online

 

Η βιαιότητα ορισμένων σκηνών, «έσπαγε» έξυπνα από τον έμπειρο σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή Πέτρο Νάκο, με μεγάλες δόσεις χιούμορ και σκηνικού αυτοσαρκασμού. Ο καλός αυτός θεατράνθρωπος, ενσωμάτωσε στον υποκριτικό κώδικα των ηθοποιών, που δίδαξε, στοιχεία φορμαλιστικά, επιτυγχάνοντας έτσι τη διαφοροποίηση του σύντομου κειμένου. Ίσως, από τις σημαντικότερες φετινές παραστάσεις, που αξίζει κανείς να δει. 
Κων/νος Μπούρας, www.critique.gr

 

Ένα θεατρικό διαμάντι
«Ο ΦΑΚΕΛΛΟΣ» του Spiro Scimone στο θέατρο «ALTERA PARS».
Η εξαίρετη ηθοποιός, θεατρολόγος και μεταφράστρια Μίνα Χειμώνα και ο σκηνοθέτης, μεταφραστής και ηθοποιός Πέτρος Νάκος ίδρυσαν το 2001 τη θεατρική ομάδα ALTERA PARS A.M.K.E. (που σημαίνει «ΆΛΛΗ ΠΛΕΥΡΑ») και αμέσως έδωσαν το στίγμα τους στα ελληνικά θεατρικά πράγματα: έργα σύγχρονα και κλασικά σε νεανικές σκηνοθεσίες (πολλές φορές «ροκ», θα έλεγα) με ρυθμό, άποψη, και μια δική τους –αναγνωρίσιμη, πλέον– αισθητική. Ανέβασαν μέχρι τώρα έργα των: Mark Ravenhill («Handbag»), Κοκτώ («Αυτή ολομόναχη»… σύνθεση μονολόγων), Ναταλία Γκίνζμπουργκ («Διάλογος»-«Κορμοράνος»), Don de Lillo («Valparaiso»), Όσκαρ Ουάϊλντ («Ένας εγωιστής Γίγαντας», από το ομώνυμο διήγημα), Χ. Πίντερ και Μπ. Μπρεχτ («Το Καμπαρέ… των Σκουπιδιών», σύνθετο πολυθέαμα), Ρακίνα («Βρεττανικός»), Eve Ensler («Παράπλευρες Απώλειες»). Φιλοξένησαν επίσης στο χώρο τους το 1ο και 2ο φεστιβάλ νέων καλλιτεχνών με τίτλο «Νύχτες Nova Pars». Και φέτος, παρουσιάζουν για πρώτη φορά στην Ελλάδα το έργο «Φάκελλος» του σαραντάχρονου ιταλού θεατρικού συγγραφέα SPIRO SCIMONE. Ένα κείμενο σκληρό και βίαιο με θέμα την αλλοτρίωση του ανθρώπου, και το «παράλογο» της ανθρώπινης κοινωνίας, στα πλαίσια θεσμών που αφήνουν περιθώρια στην αυθαιρεσία και στην κατάχρηση εξουσίας. Ένα κείμενο που έχει βγει, λες, από τον εφιαλτικό κόσμο του Κάφκα, από το «παράλογο» σύμπαν του Μπέκετ και του Ιονέσκο, από τη σκοτεινή πλευρά των μονοπράκτων του πολιτικοποιημένου Νομπελίστα Χάρολντ Πίντερ. Η βιαιότητα ορισμένων σκηνών «έσπαγε» έξυπνα από τον έμπειρο σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή Πέτρο Νάκο με μεγάλες δόσεις χιούμορ και σκηνικού αυτοσαρκασμού. Ο καλός αυτός θεατράνθρωπος ενσωμάτωσε στον υποκριτικό κώδικα των ηθοποιών, που δίδαξε, στοιχεία φορμαλιστικά, επιτυγχάνοντας έτσι την διαφοροποίηση του σύντομου κειμένου. Ίσως, από τις σημαντικότερες φετινές παραστάσεις, που αξίζει κανείς να δει. Εξαιρετικός ο Γιάννης Κουρκουμέλης στο ρόλο του Μάγειρα, υποβλητικά πειστικός ο Δημήτρης Αγοράς ως Κύριος, και αφαιρετικά περιγραφική η Ελισάβετ Αραβίδου στο ρόλο του «Χ». Σε β’ διανομή στον ίδιο ρόλο εμφανίζεται ο Χρήστος Νικολακόπουλος. Περιμένω να γνωρίσω και τον ίδιο το συγγραφέα, που θα έρθει στην Αθήνα για να παρουσιάσει στον ίδιο χώρο ένα άλλο έργο του στα ιταλικά, με ταυτόχρονο υπερτιτλισμό.
Κωνσταντίνος Μπούρας www.konstantinosbouras.gr

 

Κλείσιμο
Εμείς και οι Ιταλοί Του Κώστα Γεωργουσόπουλου
Η ιταλική αναγέννηση αλλά και το λαϊκό (και το μουσικό χωρίς αμφιβολία) ιταλικό θέατρο τροφοδότησε την Κρήτη και τα Επτάνησα με πλούσιο και πολύτιμο υλικό, αναφομοίωτο και αφομοιωμένο. Ο 19ος αιώνας, όταν το ελληνικό θέατρο μετά την Επανάσταση και με θεατρική αγρανάπαυση τετρακοσίων χρόνων βυζαντινής και τουρκικής καραντίνας ψάχνει τον βηματισμό του, τα ιταλικά διασκευασμένα κυρίως λαϊκά μονόπρακτα κατακλύζουν την αθηναϊκή σκηνή. Τι συνέβη και τα τελευταία πενήντα χρόνια (πλην του Ντάριο Φο και του Ντε Φιλίππο) αγνοούμε τελείως τα νέα ρεύματα, το πειραματικό θέατρο της γειτονιάς μας, τη νέα γλώσσα και τις σύγχρονες σκηνοθετικές μεθόδους; Αν σκεφτεί κανείς πως δύο τουλάχιστον σκηνοθέτες μετά το ΄60 από την Ιταλία έταμαν νέες λεωφόρους, ο Ρονκόνι και ο Στρέλερ, είναι παράδοξο πως μια παράδοση τόσο κοντινή μας και ως ήθος και ως κώδικας δεν έφτασε ποτέ στις ελληνικές σκηνές. Θα έλεγα μάλιστα πως και ο μεγάλος Πιραντέλλο, που έγινε συχνά της μόδας στον τόπο μας, ως σκηνικό ύφος έφτασε σε μας μέσω Γαλλίας, ως σκοτεινός, συνοφρυωμένος γρίφος, κι όχι όπως τον παίζουν οι Ιταλοί ως αυθεντικό απόγονο της ιταλικής μεταφυσικής φάρσας, με την παράδοση της Κομέντια ντελ άρτε.Οι Δημήτρης Αγοράς, Γιάννης Κουρκουμέλης, Πέτρος Νάκος σε σκηνή της παράστασης «Ο Φάκελος» (του Spiro Scimone) που παίζεται στο θέατρο «Αltera Ρars». Θυμάμαι με πόση αγαλλίαση πριν από σαράντα χρόνια είχαμε δει εκτάκτως στην Αθήνα και στο υπαίθριο θέατρο στο Πεδίον του Άρεως, έναν φοιτητικό πειραματικό θίασο που έπαιξε τους «Καβγάδες της Τζιότζια» του Γκότσι, αναβιώνοντας τον υποκριτικό κώδικα της Κομέντια και τον χειρισμό της μάσκας. Επίσης, πριν από είκοσι πέντε χρόνια στους Δελφούς, επ΄ ευκαιρία των γνωστών συνεδρίων για το Αρχαίο Δράμα, ένας άλλος φοιτητικός θίασος από τον ιταλικό Νότο είχε παίξει τη «Σαμία» του Μενάνδρου με τις μάσκες από τα ευρήματα της Ετρουρίας. Και θαυμάσαμε τότε στο φως της ημέρας πώς τα προσωπεία άλλαζαν έκφραση ανάλογα με τις γωνίες που έπεφτε απάνω τους το ηλιακό φως. Αντίθετα, ήταν άκρως απογοητευτικές οι παραστάσεις του Ινστιτούτου του Αρχαίου Δράματος των Συρακουσών με τις αντιλήψεις της δεκαετίας του ΄30 και τον αφόρητο γλωσσικό και υποκριτικό στόμφο. Έκπληξη ήταν πάντως πριν από δύο δεκαετίες ένας θίασος νέων που έπαιξε καλεσμένος από το Ιταλικό Ινστιτούτο τους «Όρνιθες» του Αριστοφάνη με τα μέσα του τσίρκου με μόνα σκηνικά αντικείμενα μονόζυγα, δίζυγα, τσουλήθρες και ίππους αλμάτων! Όλα αυτά σημαίνουν πως στην Ιταλία υπάρχει και αναζήτηση στη σκηνική γλώσσα και πειραματισμοί και προσπάθεια να γίνει σύγχρονη εκμετάλλευση μιας μείζονος θεατρικής παράδοσης με βαθύρριζη ιστορία. Οφείλουμε λοιπόν χάριτες που χάρη στην πρόσκληση της ομάδας που εδρεύει στο θέατρο Αltera Pars, είχαμε την ευκαιρία να δούμε ένα θεατρικό σχήμα που έρχεται από τη Σικελία, τη Μεσσίνα και το Παλέρμο. Εμπνευστής της μικρής ομάδας οομάδας ο ηθοποιός, σκηνοθέτης και συγγραφέας Spiro Scimone με μικρή- μόλις 15 ετών- θεατρική πορεία αλλά ήδη γνωστός και εκτός Ιταλίας (έχει παιχτεί στην Κομεντί Φρανσέζ) και βραβευμένος με τον Χρυσό Λέοντα του Φεστιβάλ Βενετίας για την πρώτη ταινία του «Δύο φίλοι». Ο Scimone με τον αχώριστο συνεργάτη του Francesco Sframeli καλλιεργούν υφολογικά έναν μινιμαλιστικό αλλά λαϊκό στην καταγωγή του υποκριτικό κώδικα και ο Scimone ως δραματουργός κινείται ανάμεσα στη λαϊκή φάρσα και τους ρυθμούς της και στη θεματική του θεάτρου του Παραλόγου.Είδαμε για τρεις παραστάσεις στην Αθήνα ένα δείγμα της δουλειάς τους στα ιταλικά ως πρώτο μέρος ενός αφιερώματος στο έργο του Scimone με δεύτερο μέρος την παράσταση στα ελληνικά του έργου «Ο Φάκελος» που παίζει η ομάδα του θιάσου Αltera Ρars. Το ιταλικής γλώσσας κείμενο, ένα μεγάλο μονόπρακτο έχει τον τίτλο «Festa» («Γιορτή»- στην πραγματικότητα πρόκειται για «Επέτειο»). Ένα τρίο, πατέρας, μητέρα, μεγάλος γιος, μικροαστοί, την ημέρα της επετείου του γάμου του ζεύγους, ανταλλάσσουν με σύντομες κοινόχρηστες καθημερινές ατάκες ό,τι πιο κοινότοπο μπορεί ν΄ ακούσει κανείς σ΄ οποιοδήποτε μικροαστικό σπίτι απανταχού της γης. Μικρής διάρκειας σκηνές, καταιγιστικός ρυθμός αλλά στο βάθος μια αφόρητη πλήξη που αναδεικνύει το κενό της συμβίωσης, τη βαρεμάρα των σχέσεων και την παντελή έλλειψη επικοινωνίας. Τεμπέλης, χαρτοπαίχτης, πότης πατέρας, υστερική νοικοκυρά- υπερπροστατευτική μητέρα, αδιάφορος για όλα ναρκομανής έμπορος- βαποράκι γιος. Η σκηνοθεσία είναι του Τζιανφελίτσε Ιμπαράτο. Σχηματική με γεωμετρικές σχέσεις και σκηνικά αξεσουάρ υποτυπώδη. Έξοχη μητέρα ο ίδιος ο Scimone, πατέρας ο Sframeli. Δύο καρικατούρες αναγνωρίσιμες σ΄ όλο το μεσογειακό τουλάχιστον μικροαστικό κοινωνικό τοπίο. Αν θέλουμε σώνει και καλά να βρούμε κάποιες δραματουργικές συγγένειες με τα καθ΄ ημάς, θα τις έβρισκα στα έργα του Μανιώτη και κυρίως στο «Ματς» και στους «Συζύγους».«Ο Φάκελος» που παίζεται από τον ελληνικό θίασο, επίσης ένα μεγάλο μονόπρακτο, είναι ένα εφιαλτικό κείμενο καφκικής ατμόσφαιρας. Κάποιος ανίδεος και προφανώς αθώος πολίτης λαμβάνει έναν φάκελο και παρουσιάζεται σε μια υπηρεσία όπου υποβάλλεται σε βασανιστήρια που καταλήγουν σε κτηνώδη θάνατο. Μια άγρια σάτιρακαταγγελία των αυταρχικών, φασιστικών ή ανατολικοευρωπαϊκών πρώην σοσιαλιστικών (τρομάρα τους) καθεστώτων. Εδώ ο Scimone μιμείται με σχετική επιτυχία ανάλογα και, φοβάμαι, εξαντλημένα θεματικά πρότυπα. Ο διάλογος είναι πεποιημένος και σχηματικός και οι καρικατούρες των βασανιστών παρατραβηγμένες.Η παράσταση που έστησε ο Πέτρος Νάκος, που παίζει και τον βασικό ρόλο του αρχιβασανιστή, είναι λιτή στα μέσα χωρίς να κατορθώνει να απαλύνει τις υπερβολές της γραφής. Η μετάφραση που έχει φιλοτεχνήσει ο ίδιος είναι στρωτή, τα σκηνικά της Δανάης Χατζάκη ψυχρά, όπως ταιριάζει στο κλίμα ενός προθαλάμου εταιρείας που κρύβει την τρομοκρατική της υπόσταση. Τα κοστούμια της Δέσποινας Χειμώνα θεατρικά (δηλαδή τονίζουν τους φέροντες ως χαρακτήρες, τύπους και ιδεολογία), η κίνηση της Ελισάβετ Αραβίδου. Ο Πέτρος Νάκος αναπτύσσει τον ρόλο έως το τελικό ντελίριο σαδισμού με άκρα συνέπεια..Ο Δημήτρης Αγοράς παίζει το ανύποπτο θύμα με την έκπληξη και τον κλιμακούμενο τρόμο με λιτότητα μέσων. Λίγο υπερβολικός ο Γιάννης Κουρκουμέλης στον ρόλο του Μάγειρα που είναι επίσης εκ κατασκευής αμήχανος.Η Ελισάβετ Αραβίδου με καλή κίνηση στον τελείως «φτιαχτό» ρόλο του «Χ» προσπάθησε να ισορροπήσει το θεατρικό σήμα με το χονδροκομμένο σύμβολο. Η «Γιορτή» μού φάνηκε σαφώς θεατρικά αποτελεσματικότερο έργο από τον «Φάκελο», φορτωμένο ιδεολογικά και συμβολικά, τόσο ώστε να αποτυγχάνει να πείσει για τον πράγματι ενδιαφέροντα στόχο του, τη βία και τον τρόμο στον απρόσωπο κόσμο μας.

 

Σπίρο Σιμόνε, Ο φάκελος (Altera Pars) Ο Πέτρος Νάκος μετέφρασε και παρουσιάζει για πρώτη φορά στην Ελλάδα τον Ιταλό συγγραφέα Σπίρο Σιμόνε, που είναι επίσης ηθοποιός και σκηνοθέτης. Εμείς χαιρετίζουμε την επιλογή του, επειδή είναι σημαντικό να βλέπουμε στις ελληνικές σκηνές καινούρια έργα και πέραν της αγγλοσαξωνικής δραματουργίας. Ακόμα περισσότερο που εδώ έχουμε το έργο ενός Ιταλού θεατρανθρώπου και για την σύγχρονη ιταλική δραματική παραγωγή το ελληνικό κοινό ελάχιστα γνωρίζει και είναι κρίμα. Στη χώρα του πάντως ο Σπίρο Σιμόνε είναι πολύ γνωστός. Το έργο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «μαύρη κωμωδία». Οι πολιτικοί του στόχοι είναι προφανείς: καταγγελία της σύγχρονης αστικής «δημοκρατίας» που μετατρέπει τον πολίτη σε άθυρμα των μηχανισμών και τον εμπλέκει ως αντικείμενο σε παιχνίδια εξουσίας που δεν τον αφορούν αλλά τον καθορίζουν. Η καλλιέργεια της ενοχής, η καθήλωση σε μια κατάσταση άγνοιας για το παρασκήνιο των μηχανισμών απομυζούν από τον πολίτη (όπως και το αντίθετό τους, η συνωμοσιολαγνεία που επίσης διαστρέφει την κριτική πολιτική σκέψη και συνθλίβει τις αντιστάσεις, κάτι που δεν θίγει, πάντως, ο Σιμόνε). Ένας πολίτης λαμβάνει ένα φάκελο και επισκέπτεται τη δημόσια υπηρεσία που του τον έστειλε, για να μάθει τι σημαίνει αυτός ο φάκελος. Ζητά να συναντήσει ένα παράξενο πρόεδρο που διδάσκει «μαθήματα δημοκρατίας». Μολονότι αθώος, θα εμπλακεί σε μια απίστευτη περιπέτεια που βάση της είναι η βία και η ενοχοποίηση, και η οποία θα έχει ζοφερή καννιβαλιστική κατάληξη. Ο Σιμόνε ξαναγράφει τον Κάφκα (της Δίκης και του Πύργου) διαβασμένο με σκωπτικό μπεκετικό πνεύμα και έχοντας στο πίσω μέρος του μυαλού του τον Ιονέσκο του Ρινόκερου. Τα σύμβολά του είναι ακραία και προφανή, η υπερβολή –και ως εκ του είδους- διέπει το κείμενο, υπονομεύοντας την δυναμική πρόθεση. Ο Πέτρος Νάκος αγάπησε το κείμενο και είναι φανερό αυτό και στη σκηνοθεσία και στην υποκριτική του συμβολή (γραμματέας). Το ροκ στοιχείο, ανακατεμένο με την υπερβολή και το γκροτέσκο, κυριαρχούν, ενώ διακρίνονται αναφορές στην κωμωδία του Τσάπλιν και των αδερφών Μαρξ, αλλά και στους Μόντυ Πάιθονς. Ο Δημήτρης Αγοράς (Κύριος) απέδωσε την αμηχανία αλλά και τον τρόμο του πολίτη με μια χαμηλότονη, μετρημένη σωστά ερμηνεία που λειτουργούσε αντιστικτικά με τον Γραμματέα του Νάκου. Ο Μάγειρας του Γιάννη Κουρκουμέλη, ρόλος που έχει μείνει σχετικά ανεπεξέργαστος από τον συγγραφέα, θέλει περισσότερο ψάξιμο. Η Ελισάβετ Αραβίδου (Σκύλος) ισορρόπησε ένα ρόλο που διέτρεχε ανά πάσα στιγμή τον κίνδυνο να πέσει ο ηθοποιός στην γραφικότητα ή την επίδειξη.